Αιτιολογική Έκθεση του Π.Μ.Σ. “Εφαρμοσμένες Πολιτικές και Τεχνικές Προστασίας Περιβάλλοντος”

Α Ι Τ Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η    Ε Κ Θ Ε Σ Η

για την ίδρυση του  Διαϊδρυματικού Π.Μ.Σ. με αντικείμενο

«Εφαρμοσμένες Πολιτικές και Τεχνικές Προστασίας του Περιβάλλοντος»

(Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π.)

σε συνεργασία ΑΕΙ Πειραιά Τ.Τ. (Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε.) και Ευρωπαϊκού  Πανεπιστημίου Κύπρου (Τμήμα Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ)

 1.     Αντικείμενο

            Αντικείμενο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ.) είναι η μεταπτυχιακή διδασκαλία και η έρευνα πάνω στα ζητήματα των εφαρμοσμένων περιβαλλοντικών πολιτικών που έχουν αναπτυχθεί σε ευρωπαϊκή και εθνική κλίμακα καθώς και πάνω στα αντίστοιχα θεσμικά εργαλεία και τις διαδικασίες εφαρμογής και διαχείρισης των τεχνικών προστασίας του περιβάλλοντος (βλ. αναλυτικότερα τα μαθήματα στην από Μάρτιο 2013 «εισήγηση – προσχέδιο …» του Διαϊδρυματικού Π.Μ.Σ. με αντικείμενο «Εφαρμοσμένες Πολιτικές και Τεχνικές Προστασίας του Περιβάλλοντος» – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π.).

2.    Τεκμηρίωση της Συνάφειας του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π. με τις Προπτυχιακές Σπουδές των δύο συνεργαζόμενων Τμημάτων (Τμήμα Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου και Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε του ΑΕΙ Πειραιά Τ.Τ)

2.1.          Συνάφεια του Π.Μ.Σ. με το Τμήμα Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ

      Το ζήτημα των περιβαλλοντικών πολιτικών που εφαρμόζονται για διάφορα θέματα σε ευρωπαϊκό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο (πρωτόκολλο Κιότο, διεθνείς συμβάσεις, διμερείς συμβάσεις, διασυνοριακές ρυθμίσεις κ.λπ.), πέρα από τις προφανείς τεχνικές (και τεχνολογικές) συνιστώσες του, εμπεριέχει και μία σειρά οικονομικών, επιχειρησιακών και διαχειριστικών συνιστωσών, οι οποίες είναι κρίσιμες για το σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτών των πολιτικών.  Με άλλα λόγια, το κόστος, ο επιχειρησιακός σχεδιασμός, ο συντονισμός και η διαχείριση των μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας είναι τόσο σημαντικοί παράγοντες που καθορίζουν – σε μεγάλο βαθμό – τις ίδιες τις περιβαλλοντικές πολιτικές ή τουλάχιστον θέτουν τα όρια και το εύρος εφαρμογής τους. 

       Αντιστρόφως δε, όλες ανεξαιρέτως οι περιβαλλοντικές πολιτικές προσθέτουν ένα υπολογίσιμο (ή ενδεχομένως και απαγορευτικό) κόστος σε κάθε παραγωγική ή επιχειρηματική δραστηριότητα και θέτουν προς επίλυση βασικά ζητήματα σε επίπεδο διοίκησης και διαχείρισης καθώς και σε επίπεδο στρατηγικών αποφάσεων, αφού αυτό μπορεί να διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.  Υπάρχουν δε τομείς σημαντικών δραστηριοτήτων με ευρύτατο κύκλο εργασιών στο παγκόσμιο παραγωγικό πεδίο, οι οποίοι απαιτούν πλέον (και προσλαμβάνουν) διοικητικά στελέχη με εξειδικευμένες γνώσεις στο πεδίο εφαρμογής των περιβαλλοντικών μέτρων και πολιτικών, πέρα από το – προφανέστερο – πεδίο της διοίκησης και διαχείρισης.  Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό, ότι – για παράδειγμα – τομείς όπως η βιομηχανία, ο τουρισμός, τα ορυκτά καύσιμα ή η ναυτιλία αποτελούν επίσημους συνομιλητές των εθνικών κυβερνήσεων και των ευρωπαϊκών οργάνων λήψης αποφάσεων και συν-διαμορφώνουν τις πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος που αναπτύσσονται διεθνώς και επηρεάζουν τα ζωτικά οικονομικά τους συμφέροντα.  Ειδικά δε για τη δημιουργία νέων επενδύσεων, η διαχείριση των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και του τρόπου με τον οποίο τα μέτρα προστασίας επικοινωνούνται στις τοπικές κοινωνίες αποτελούν, αφενός το καθοριστικό αδειοδοτικό στάδιο (αφού μετά από τη λήψη της περιβαλλοντικής άδειας, και εφόσον υπάρχει διαθέσιμο κεφάλαιο, η επένδυση προχωρά ανεμπόδιστα) και αφετέρου βασικό παράγοντα για την αποδοχή της επένδυσης από τον τοπικό πληθυσμό.  Επομένως, απαιτείται ουσιαστική γνώση των τεχνικών διαχείρισης και διοίκησης τόσο στο επίπεδο των κρατικών και ευρωπαϊκών μηχανισμών εφαρμογής όσο και στο επίπεδο των μεμονωμένων οικονομικών οντοτήτων και φορέων (δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις, οργανισμοί, κ.λπ.).

       Τέλος, είναι ευρέως γνωστή η προσπάθεια πολλών μεγάλων και μεσαίων εταιρειών για βελτίωση και προώθηση του κοινωνικού και επιχειρηματικού «προφίλ» τους (εταιρική κοινωνική ευθύνη), μέσω πρακτικών που προβάλλονται ως «φιλικές» προς το περιβάλλον ή ακόμα και προϊόντων που προωθούνται με βασικό επικοινωνιακό εργαλείο το χαρακτηρισμό τους ως «φιλικά για το περιβάλλον».  Αντιστρόφως δε, η απουσία περιβαλλοντικής στρατηγικής εκ μέρους μιας επιχείρησης ή η αρνητική δημόσια προβολή περιβαλλοντικά επιζήμιων πρακτικών δύναται να έχει πολύ μεγάλες συνέπειες στη λειτουργία και τη βιωσιμότητά της.  Επομένως, το πεδίο του «μάρκετινγκ» υπεισέρχεται άμεσα στη διερεύνηση των μορφών επιχειρηματικότητας σε σχέση με τις πρακτικές περιβαλλοντικής προστασίας που αναλύονται στα μαθήματα του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π.

       Είναι σαφές, ότι όλα τα προαναφερθέντα, τα οποία εξετάζονται διεξοδικά στα μαθήματα του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π., είναι απολύτως συναφή με το επιστημονικό πεδίο και τις γνώσεις που παρέχονται από το Τμήμα Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ.  Επιπλέον, το πεδίο γνώσης και έρευνας που πραγματεύεται το Τμήμα Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ συνιστά το ουσιώδες υπόβαθρο για την κατανόηση των μη τεχνικών παραμέτρων εφαρμογής των περιβαλλοντικών πολιτικών (οικονομικές, διαχειριστικές, διοικητικές, επιχειρησιακές) και – ακόμα περισσότερο – είναι απαραίτητο, προκειμένου ο σχεδιασμός της περιβαλλοντικής προστασίας και η εφαρμογή των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών να είναι ρεαλιστική, να έχει αποδεκτό οικονομικό κόστος (ή να είναι επιχειρηματικά αξιοποιήσιμη) και να είναι επιχειρησιακά εφαρμόσιμη και προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες οικονομικές και παραγωγικές συνθήκες του κάθε τόπου ή της κάθε περιφέρειας.

2.2.    Συνάφεια του Π.Μ.Σ. με το αντικείμενο του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε.

       Η συνάφεια του προγράμματος σπουδών του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. με το αντικείμενο του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π. είναι προφανής.

       Το Π.Μ.Σ. επεκτείνει και  «συμπληρώνει σε ανώτερο επίπεδο τις προπτυχιακές σπουδές» (βλ. τη σχετική πρόβλεψη – απαίτηση και στον Κανονισμό Λειτουργίας Π.Μ.Σ. του ΤΕΙ Πειραιά, αρθ. 1) σε γνωστικά αντικείμενα που περιέχονται εν όλω ή εν μέρει σε μαθήματα του ισχύοντος προγράμματος σπουδών του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε.  Είναι χαρακτηριστικό δε, ότι στο νέο αναθεωρημένο πρόγραμμα σπουδών έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα συναφή με το περιβάλλον γνωστικά αντικείμενα, μέσω προπτυχιακών μαθημάτων, που είτε δεν υπήρχαν είτε αναβαθμίστηκε η εκπαιδευτική σημασία και το περιεχόμενό τους, προκειμένου να ανταποκριθούν στις επιστημονικές και παραγωγικές εξελίξεις των τελευταίων ετών («Βιοκλιματικές Κατασκευές», «Περιβαλλοντική Διαχείριση Έργων Πολιτικού Μηχανικού», «Χημική και Περιβαλλοντική Τεχνολογία», «Πολεοδομία και Εφαρμογές Αστικού Σχεδιασμού»).  Παράλληλα, άλλα προπτυχιακά μαθήματα επαναπροσδιόρισαν το περίγραμμά τους προς την ίδια κατεύθυνση για να συμπεριλάβουν τη διάσταση του περιβαλλοντικού σχεδιασμού και της εξοικονόμησης ενέργειας στις κατασκευές (π.χ. «Αρχιτεκτονική», «Μονώσεις – Πυροπροστασία», μαθήματα «Οικοδομικής» 1,  2  και  3).

      Πέραν της προφανούς επιστημονικής, ερευνητικής και ακαδημαϊκής συνάφειας, θα πρέπει επίσης να σημειωθεί, ότι όλες οι ειδικότητες μηχανικών έχουν επαγγελματικό δικαίωμα εκπόνησης περιβαλλοντικών μελετών για ιδιωτικά έργα και συνεπώς, η περαιτέρω εμβάθυνση επί αυτών των ζητημάτων σε ένα Π.Μ.Σ. που συνδιοργανώνεται από ένα Τμήμα μηχανικών, όπως οι Πολιτικοί Δομικών Έργων, εξυπηρετεί ευθέως τις υπαρκτές ανάγκες του σύγχρονου παραγωγικού και επαγγελματικού πεδίου.

3.    Τεκμηρίωση της επιλογής και της σκοπιμότητας λειτουργίας του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π.

       Σκοπός του παρόντος Π.Μ.Σ. είναι η μεταπτυχιακή εκπαίδευση αποφοίτων του Τμήματος Πολιτικών Δ–Ε, του Τμήματος Διοίκησης, Διαχείρισης και Μάρκετινγκ ή άλλων συναφών με το περιεχόμενο του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π. Τμημάτων Α.Ε.Ι. πάνω σε ζητήματα που σχετίζονται με τις έννοιες – κλειδιά, τους μεθοδολογικούς άξονες και ιδιαίτερα με την εφαρμογή των περιβαλλοντικών πολιτικών.  Η εμβάθυνση στα αντικείμενα αυτά όχι απλά σε θεωρητικό αλλά – ιδιαίτερα – σε εφαρμοσμένο επίπεδο αποτελεί βασικό εκπαιδευτικό και ερευνητικό προσανατολισμό του Προγράμματος που το διαφοροποιεί ουσιαστικά από όλα τα υπάρχοντα σήμερα μεταπτυχιακά προγράμματα που αναπτύσσονται στα Α.Ε.Ι. στον ευρύτερο τομέα των επιστημών του περιβάλλοντος.  Σημειώνεται, ότι η έμφαση στη διάσταση της εφαρμογής ανταποκρίνεται απόλυτα στους αντικειμενικούς στόχους του Τεχνολογικού Τομέα των Α.Ε.Ι. και του Τμήματος Πολιτικών Δ–Ε, όπως αυτοί προσδιορίζονται από την ισχύουσα ιδρυτική νομοθεσία τους.

       Παράλληλα, σκοπός του Π.Μ.Σ. είναι η παραγωγή ενός εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού που θα μπορεί άμεσα να ενταχθεί στην αγορά εργασίας και να καλύψει την αυξανόμενη επαγγελματική ζήτηση που παρατηρείται διεθνώς σε αυτό το πεδίο, τόσο στον ιδιωτικό τομέα [μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων – Μ.Π.Ε. και μελέτες Προκαταρκτικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης – Π.Π.Ε., ειδική επιστημονική γνώση και συμβολή σε μελέτες πολεοδομικές, χωροταξικές και αναπτυξιακές (μελετητικά πτυχία κατηγορίας 27), πραγματογνωμοσύνες, πιστοποιήσεις, επιθεωρητές περιβάλλοντος, στελέχη επιχειρήσεων κ.λπ.] όσο και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στελέχη υπηρεσιών, παροχή εξειδικευμένης τεχνογνωσίας ως ειδικοί επιστήμονες, συμβουλευτικές υπηρεσίες, ελεγκτικοί μηχανισμοί, πιστοποιήσεις κ.λπ.).

       Επίσης, το περιεχόμενο του Π.Μ.Σ. ανταποκρίνεται στις νομοθετημένες προτεραιότητες της ελληνικής πολιτείας πάνω στους επιστημονικούς τομείς των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών, αφού καλύπτει πλήρως την πρόβλεψη του Ν. 3685/2008 (αρθ. 6 παρ. 4) που αναφέρει ότι «το ΥΠΕΠΘ χρηματοδοτεί κατά προτεραιότητα Π.Μ.Σ., τα οποία εντάσσονται στο πλαίσιο επιστημονικών τομέων προτεραιότητας ….. για την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος ..…».  Βεβαίως, το προτεινόμενο Π.Μ.Σ. δεν βασίζεται σε κρατική χρηματοδότηση, αφού είναι πλήρως αυτοχρηματοδοτούμενο.

       Ειδικότερα δε για τους πτυχιούχους του Τμήματος Πολιτικών Δομικών Έργων (αλλά και εν γένει για τους μηχανικούς), το περιεχόμενο του Π.Μ.Σ., θα διευρύνει σημαντικά το επαγγελματικό και επιστημονικό αντικείμενό τους, θα τους προσφέρει το γνωστικό υπόβαθρο για να μπορούν να ανταποκριθούν άμεσα στις αντίστοιχες ανάγκες της αγοράς εργασίας και της ακαδημαϊκής έρευνας και θα διευρύνει τις θεωρητικές και πρακτικές γνώσεις τους πάνω στην περιβαλλοντική διάσταση του σχεδιασμού και των κατασκευών και στους τρόπους προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος στο επίπεδο των διαδικασιών και των πολιτικών εφαρμογής τους.  Αντίστοιχα βεβαίως, θα διευρυνθεί σημαντικά το επαγγελματικό αντικείμενο των πτυχιούχων των Σχολών και Τμημάτων Οικονομίας, Διαχείρισης, Διοίκησης και Μάρκετινγκ (βλ. και παρ. 2.1.) καθώς και πτυχιούχων που έχουν νομικές σπουδές.

       Επιπλέον, το Π.Μ.Σ. αναμένεται να καλύψει την αυξημένη ζήτηση αποφοίτων του Τεχνολογικού Τομέα των Α.Ε.Ι. για μεταπτυχιακές σπουδές πάνω στον ευρύτερο τομέα του περιβάλλοντος.  Ας σημειωθεί, ότι η ζήτηση δεν καλύπτεται σχεδόν καθόλου από την υπάρχουσα προσφορά Π.Μ.Σ. του Πανεπιστημιακού Τομέα των Α.Ε.Ι., δεδομένου ότι οι απόφοιτοι συναφών Τμημάτων του Τεχνολογικού Τομέα είτε αποκλείονται a priori από αυτά τα προγράμματα (βλ. Πολυτεχνικές Σχολές και Τμήματα) είτε προβλέπεται, άτυπα ή επισήμως, η επιλογή ενός απαγορευτικού αριθμού αποφοίτων Τ.Ε.Ι. (π.χ. ένας ή δύο), απλώς και μόνο για να καλυφθεί τυπικά (και να ελαχιστοποιηθεί) η σχετική πρόβλεψη της νομοθεσίας.

       Τέλος, η φοίτηση στο Π.Μ.Σ. αποφοίτων Πολυτεχνικών ή άλλων Σχολών και Τμημάτων του  Πανεπιστημιακού Τομέα Εκπαίδευσης (κυρίως της Ελλάδας και της Κύπρου) εκτιμάται, ότι θα διευρύνει την ακαδημαϊκή εμβέλεια των μεταπτυχιακών σπουδών στο Τ.Ε.Ι. Πειραιά και – σε συνδυασμό με τη χρησιμοποίηση διδασκόντων από την ευρύτερη πανεπιστημιακή και ερευνητική κοινότητα και από το χώρο των τεχνοκρατών ή των ανώτερων διοικητικών στελεχών – θα «ανοίξει» τις δυνατότητες συνεργασιών σε επίπεδο διδακτορικών διατριβών είτε για τα μέλη Ε.Π. του ιδρύματος (ως μέλη συμβουλευτικών επιτροπών) είτε για τους απόφοιτους Τμημάτων Τ.Ε.Ι.  Ας σημειωθεί, ότι με τις παρούσες συνθήκες (και παρά τις ισχύουσες θεσμικές δυνατότητες) ένας απόφοιτος Τ.Ε.Ι. με μεταπτυχιακό δίπλωμα είναι de facto αποκλεισμένος από τους μηχανισμούς επιλογής υποψηφίων διδακτόρων του Πανεπιστημιακού Τομέα Εκπαίδευσης ενώ εξίσου σπανιότατη είναι και η συμμετοχή μελών Ε.Π. σε τριμελείς συμβουλευτικές επιτροπές για την επίβλεψη διδακτορικών.

 

Ο συντάκτης της πρότασης ίδρυσης του Π.Μ.Σ. – Ε.Π.ΤΕ.Π.Π.

 Γεώργιος  Κ.  Βαρελίδης
Δρ Αρχιτέκτων Μηχανικός – Πολεοδόμος Ε.Μ.Π.
Καθηγητής ΑΕΙ Πειραιά Τ.Τ. (Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε)
Αθήνα,   Ιούνιος 2013